Ludzie zdominowali Ziemię bo wierzą w fikcję

Czy zastanawiałeś się, dlaczego to właśnie człowiek zdominował Ziemię? Dlaczego my, a nie inne gatunki, na przykład szympansy?

Odpowiedzi udzielił Yuval Noah Harari, autor świetnej książki Sapiens: A Brief History of Mankind.

Około siedemdziesięciu tysięcy lat temu nasz wpływ na planetę na której żyliśmy był nikły – nie był dużo większy niż ten dzięciołów, czy meduz.

Dziś mamy – jako ludzie – tak wielką moc, że możemy praktycznie kontrolować Ziemię.

Jak to się stało, że ludzie mogą kontrolować Ziemię?

Odpowiedzi nie możemy – jak to robi większość – szukać na poziomie indywidualnym, biologicznym. Prawda jest (niestety?) brutalna – nie różnimy się niczym od, dajmy na to, szympansów.

Schimpanse_Zoo_Leipzig.jpg
Pan Troglodytes

I choć może nam się wydawać, że na poziomie indywidualnym jesteśmy od nich lepsi, ześlijmy jednego człowieka i jednego szympansa na bezludną wyspę.

Kto zwycięży, kto przetrwa?

Hmm, pewnie szympans.

Ale przecież z jakiegoś powodu zdominowaliśmy planetę?!

Siła człowieka tkwi w społeczeństwie. Na poziomie nie indywidualnym, lecz zbiorowym. Ludzie są jedynymi zwierzętami, które mogą współpracować ze sobą zarówno na poziomie elastycznym jak i zbiorowym.

Na poziomie elastycznym

Ludzie nie są jedynymi zwierzętami, które umieją współpracować. Takimi są na przykład pszczoły, czy mrówki. Zatem dlaczego nie podbiły one Ziemi?

 

Otóż brakuje im elastycznej współpracy.Tak, mogą współpracować w wielkich zbiorowościach, ale ich współpraca jest bardzo sztywna. Znają tylko jeden sposób w jaki mogą współpracować, jedyne swoje przeznaczenie.

A jeśli pojawia się jakieś wyzwanie w postaci niebezpieczeństwa, czy jakiejś szansy nie potrafią zmienić swojego systemu społecznego w krótkim czasie.

Ludzie – potrafią. Nawet w jedną noc. Weźmy na przykład republikę, dyktaturę, komunizm, itd, itd.

Mrówki, czy pszczoły nie wprowadzą komunistycznej dyktatury, prawda?

Na poziomie zbiorowym

Inne społeczne zwierzęta – takie jak wilki, słonie, delfiny, szympansy – mogą współpracować ze sobą w sposób o wiele bardziej elastyczny, ale tylko w małych ilościach. Współpraca takich zwierząt opiera się na znajomości. Jeśli te zwierzęta się nie znają, jak mogą ze sobą współpracować?

I’m a chimpanzee and you’re a chimpanzee, and I want to cooperate with you. I need to know you personally. What kind of chimpanzee are you? Are you a nice chimpanzee? Are you an evil chimpanzee? Are you trustworthy? If I don’t know you, how can I cooperate with you?

Yuval Noe Harari podaje przykład szympansiego myślenia.

Elastyczny i zbiorowy? Homo sapiens

Jedynym zwierzęciem potrafiącym łączyć obie te cechy w bardzo dużych społecznościach jest Homo Sapiens.

Jeden człowiek  kontra jeden szympans? Wygrywa szympans.

Ale tysiąc Homo Sapiens i tysiąc szympansów? Szympansy nie mają szans. Głównie z tego powodu, że tysiąc szympansów nie ma szans na współpracowanie ze sobą.

W przeciwieństwie do nich ludzie w takiej ilości nie utworzą (raczej) chaosu, a raczej stworzą siatkę współpracy. Wszystkie wielkie osiągnięcia ludzkości typu budowa piramidy, czy lot na Księżyc nie zostały dokonane dzięki indywidualnym zdolnościom, ale dzięki społecznej organizacji, zdolności do elastycznej pracy w dużych skupiskach.

Nawet jeśli się nie znają.

Oczywiście współpraca nie zawsze jest pozytywna, przykładem są więzienia, rzeźnie, obozy koncentracyjne, które powstały w wyniku współpracy wielu ludzi, a których szympansy nie mają.

No OK, to

dlaczego potrafimy tak doskonale ze sobą współpracować?

Odpowiedzią będzie:

nasza wyobraźnia. Umiejętność tworzenia i wierzenia w fikcję.

Współpraca będzie trwała do czasu gdy wszyscy wierzymy w tę samą fikcję, postępujemy według tych samych reguł, norm, wartości.

Wszystkie pozostałe zwierzęta używają języka do opisu rzeczywistości. Ludzie również do tworzenia fikcji, nowej rzeczywistości.

I nie tylko do mówienia: „Tam jest bóg ponad nami, ukarze cię, jeśli nie będziesz robił tego, co trzeba, trafisz do piekła!„. Wszyscy już wierzą w tę historię, wszyscy będą zachowywać się według tych samych norm, przepisów, wartości i będą współpracować.

Bo szympansa nie przekonasz, by oddał ci banana przekonując go, że potem dostanie mnóstwo bananów i trafi do nieba. Tylko ludzie wierzą w takie historie.

To działa nie tylko w  sferze religijnej. Ale też prawnej.

Polski system, podobnie do wielu innych opiera się na wierze w prawa człowieka. Co to są prawa człowieka? Mózg, serce, czy banany są prawdziwe. Zbudowane z DNA, komórek. A prawa człowieka? Są to tylko opowieści, jakże ważne, ale opowieści, które ukształtowały się w ciągu setek lat.

Tak samo polityka i granice państw. Gdzie są granice? Czy Polska i Niemcy mają granicę? Nie. Są góry, jeziora, morza, ale granice? Nie widziałem granicy. Chyba, że na mapie i na słupku granicznym. Ale on przecież nic nie odgradza? Do czasu gdy w to wierzysz.

Tak samo w dziedzinie gospodarczej. Wszyscy gonimy za czymś, co nazywane jest pieniądzem. Pieniądze nie są obiektywną rzeczywistością, podobnie jak wszystko opisane wyżej. Tak, możemy go wziąć do ręki, ale nie możemy go zjeść, wypić, ubrać się w niego.

Ale jednak pieniądze działają. Ministrowie, banki mówią nam – to jest wartościowe, jest warte 10 bananów.

I jeśli ja w to wierzę, ty wierzysz i wszyscy wierzą, to faktycznie możemy iść do sklepu i kupić za to banany. Za bezwartościowy kawałek papieru. U kogoś, kogo nie znam, nie widziałem na oczy, nie wiem, czy mu ufać.

I podobnie analogia do szympansa – handel wymienny może zadziałać – dam ci kokosa, a a ty mi dasz za niego banana. Ale: dam ci bezużyteczny kawałek papieru, a ty mi dasz za niego banana? To już nie zadziała.

Money, in fact, is the most successful story ever invented and told by humans, because it is the only story everybody believes. Not everybody believes in God, not everybody believes in human rights, not everybody believes in nationalism, but everybody believes in money, and in the dollar bill. Take, even, Osama Bin Laden. He hated American politics and American religion and American culture, but he had no objection to American dollars. He was quite fond of them, actually.

Yuval Noe Harari

Podsumowując: ludzie kontrolują rzeczywistość, bo

żyją w podwójnej rzeczywistości.

Wszystkie pozostałe zwierzęta są realistami, żyją w obiektywnej rzeczywistości. I dlatego nie zdołały podporządkować sobie świata…

1024px-ONU_Geneva_mainroom.jpg


Jeśli spodobał Ci się ten tekst, rozważ zapisanie się do newslettera (możesz to zrobić poniżej). Zajrzyj do sekcji Najlepsze teksty i wróć tu za tydzień, by przeczytać kolejny ciekawy tekst!


Źródła:

Wiedza:

Sapiens: A Brief History of Humankind – Yuval Noah Harari

Zdjęcia:

Tytułowe: By NASA – Marshall Space Flight Center’s Marshall Image Exchange: description, image file, Domena publiczna, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=6815012

W tekście: By Thomas Lersch – Praca własna, CC BY 2.5, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=1001910

By Amoghavarsha JS amoghavarsha.com – Praca własna, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=20761843

By Ikiwaner – Praca własna, GFDL 1.2, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=11344131

By Serguei S. Dukachev – Praca własna, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=897190

By Christopher Michel – Wolves attack a grizzly mother & cubs. She escapes, CC BY 2.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=24810474

By Yann Forget – Praca własna, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=138661

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s